MUZEUM HISTORYCZNO-ETNOGRAFICZNE im.JULIANA RYDZKOWSKIEGO
W CHOJNICACH
Wystawa w Sworach
(11kB)

 


 

(11kB)



(11kB)
Wydawnictwa
(11kB)

monograficzny album prezentujący niepowtarzalną twórczość jednego z najwybitniejszych współczesnych artystów ludowych Kaszub - Józefa Chełmowskiego z Jaglii k. Brus
/powiat Chojnice/.



 


Obradom XIII Konferencji Polskiego Muzealnictwa Morskiego i Rzecznego organizowanej w dniach
12-13 maja 2016 roku
w Chojnicach - Charzykowach
towarzyszyła wystawa:

 

(11kB)

Kilka słów o Bramie Człuchowskiej

Strona główna » Kilka słów o Bramie Człuchowskiej


Brama Człuchowska jest wizytówką Chojnickiego Muzeum. To tutaj urzędował Julian Rydzkowski - jego założyciel i kustosz, którego doskonale pamiętają starsi Chojniczanie, to ona do dziś pełni funkcję głównego obiektu wystawienniczego. Jest również jednym z najważniejszych zabytków Chojnic, pozostającym w pamięci odwiedzających je turystów a dla wszystkich mieszkańców miasta i jego częstych bywalców - oczywistym elementem chojnickiego krajobrazu.

Początki

Pierwsze zachowane, pisane źródło, w którym mowa jest o bramach i obwarowaniach Chojnic pochodzi z 1365 r. Nie wiemy dokładnie kiedy owe umocnienia obronne powstały, jednak budowę Bramy Człuchowskiej, nazywanej inaczej Bramą Kamienną, datuje się na I poł. XIV w. Była ona jedną z 26 baszt, wśród których znajdowały się cztery bramy, przez które można było dostać się na teren średniowiecznych Chojnic. Położona od zachodniej strony, na drodze prowadzącej z Chojnic do Człuchowa, pełniącego wtedy ważną rolę siedziby komtura. Zbudowana została, podobnie, jak znajdująca się od tej samej strony Brama Młyńska (inaczej Wodna) na planie kwadratu, z cegły, z kamiennym fundamentami, w stylu pomorskiego gotyku. W Lustracji województwa pomorskiego 1565 jest opisywana jako brama, na której znajduje się wielka wieża zamykana mostem zwodzonym, broną i mocnymi wrotami, uzbrojona w wielkie, krótkie działo na dwóch kołach. Dostępu do mostu zwodzonego Bramy broniły dwie baszty przyczółkowe – Słoń i Byk. Pełniła ona wtedy funkcję obronną i obserwacyjną – z widokiem na gościniec od Człuchowa.

Ciekawa historia

Brama była kilkukrotnie przebudowywana, zmieniała również pełnioną przez siebie funkcję. Po raz pierwszy przekształcono ją w XVII wieku, wykorzystano ją jako miejskie więzienie dla osób posiadających chojnickie obywatelstwo. Później ze względu na bliskie sąsiedztwo stała się dzwonnicą znajdującego się na przedmieściu Człuchowskim kościoła Św. Ducha. Funkcję tą pełniła aż do 1937 roku, później przez trzy lata w bramy jako dzwonnicy korzystał kościół Św. Trójcy umiejscowiony na rynku. W międzyczasie, w latach 1888 – 1910, za zgodą gdańskiego konserwatora zabytków przeprowadzono pod okiem chojnickiego architekta Otto, prace budowlane. Przemurowano wtedy przyziemie, przejazd bramny, otwory okienne ostatniej kondygnacji oraz część murów zewnętrznych a także domurowano przybudówkę sięgającą drugiej kondygnacji. Od razu po zakończeniu tej przebudowy wymieniono również więźbę dachową i ceramiczne dachówki.

Przedostatnie prace przy bramie mają już związek z funkcjonującym w mieście od 1932 roku muzeum. W latach 1952-55 oraz w roku 1960 została ona odnowiona i zaadaptowana do celów muzealnych. Odbudowano ostatnią kondygnację i dach, zalano stropy oraz wybudowano klatkę schodową.

Pamiątki z przeszłości

Parę lat temu – w roku 2012 miał miejsce kolejny remont. W jego trakcie wymieniono schody, okna, zamieniono kraty znajdujące się na klatce schodowej na szklane tafle.  Zmieniono też sposób ogrzewania obiektu, z tradycyjnego – węglowego na ogrzewanie gazowe, przyczyniło się to do poprawy warunków klimatycznych – szczególnie ustabilizowania wilgotności, co jest znaczące dla eksponowanych zabytków. Przeprowadzono również prace konserwatorsko-restauratorskie pod nadzorem Pomorskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków: usunięto ze ścian szpecące je nawarstwienia, zrekonstruowano ubytki oraz zabezpieczono materiały przed dalszą degradacją, z osłabionych strukturalnie ścian odparowano wilgoć i wzmocniono je preparatem krzemoorganicznym, przywrócono walory estetyczne.
Prace te okazały się ważne nie tylko ze względu na polepszenie warunków ekspozycyjnych Muzeum, bądź poprawienie stanu technicznego budowli lecz również dzięki odkryciom, których dokonano w ich trakcie. Kolejne warstwy tynku odsłoniły piękne czerwone mury  i niespodzianki które kryły przez lata. Jako pierwsze odkryto ostrołukową linię a pod nią cegły ułożone w bezwątkowy sposób, noszące ślady okopcenia. Są to relikty grzewczego urządzenia - kominka, znajdującego się na pierwszej kondygnacji. Na pozostałych piętrach zostały odnalezione pozostałe części instalacji grzewczej – kanały służące transportowaniu ciepłego powietrza. Brama Człuchowska kryła też inne ciekawostki, wiele metalowych, kutych gwoździ i haków różnego zastosowania, fragmenty oryginalnego tynku, gniazda belek stropowych. Poza rozwiązaniami technicznymi odnaleziono również „pamiątki” świadczące o historii budowli. Z czasów wielkich pożarów zachowały się osmolenia w jednej z wnęk okiennych, więźniowie odbywający tam karę pozostawili po sobie liczne podpisy i krzyże wyryte na cegłach, o czasach, w których umieszczono tam dzwonnicę świadczą gniazda belek mocujących dzwony na ostatnim piętrze. Wprawne oko konserwatorów dostrzegło również małe ślady, które są ciekawostką, a wynikają ze sposobu, w jaki wyrabiane były cegły w czasach budowy bramy. Tymi najstarszymi śladami przeszłości są odciski na powierzchni cegieł - łapka psa oraz raciczka zwierzęcia parzystokopytnego.

     
Dziś Brama Człuchowska liczy sobie już około siedmiuset lat. Dzięki funkcjom, które pełniła przez wszystkie lata nie podzieliła losów pozostałych bram miejskich, rozebranych w 1838 roku i przetrwała w krajobrazie Chojnic, który znamy obecnie. Jakie będą jej dalsze losy? Na razie wciąż, świetnie służy Muzeum, swoimi ceglanymi wnętrzami tworząc niepowtarzalny klimat, towarzyszący wszystkim urządzonym w niej wystawom.

 

 M.Cz.

Bibliografia:

Groth A., Zabudowa i ludność, w: Ostrowski K. (red.), Dzieje Chojnic, Urząd Miejski w Chojnicach, Chojnice 2003.

Oleksy M., Relikty rozwiązań architektonicznych ujawnione podczas prac konserwatorsko-restauratorskich we wnętrzach Bramy Człuchowskiej, „Baszta” 2013.

Ostrowski K., Zabytki Chojnic, Urząd Miejski w Chojnicach, Chojnice 2000.

Ostrowski K. Bedeker chojnicki, Urząd Miejski w Chojnicach, Chojnice 2009.

„Baszta” 1986